Sunday, October 16, 2005

 

Karel de bohémien

Karel uit Zuid-Bohemen is een echte bohémien*. We leerden hem kennen als mede- student van Michal aan de Praagse school voor fotografie. Bij goed weer koos hij 's avonds een onopvallende plek uit in de stad, waar hij zijn slaapzak uitspreidde over een paar platgedrukte kartonnen dozen. 's Winters wist hij altijd wel ergens aan het strenge oog van de portierdames van de Praagse studentenflats te ontsnappen om illegaal bij één van zijn vele vriendinnen te overnachten. Zijn romances hadden meestal meer te maken met het veiligstellen van zijn bestaanszekerheid dan met diepgaande liefde, maar dat namen de dames graag voor lief. Karel was knap, interessant en zijn gitaarspel en zang van betoverende kracht.


De weekenden en vakanties bracht hij door in zijn geboorteplaats Český Krumlov. Niet in het krappe flatje van zijn ouders, maar zoveel mogelijk op de paardenboerderij bij het Krumlovse kasteel. Daar was hij van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat bezig met zijn grote passie: paarden. In de winter van 1997, toen het Boheemse land bedekt lag onder een dikke laag sneeuw, stapten we op een zaterdagmorgen in de bus naar Český Krumlov. Geinspireerd door een schoolopdracht om akten te fotograferen, wilde Karel graag naakt op de foto op zijn door de sneeuw galloperende zwarte paard. Dat wilde Michal best voor hem doen. We sliepen in Karels toenmalige onderkomen, het huisje op de volkstuin van zijn ouders. Genietend van de warmte van het knappende vuur in de houtkachel luisterden we naar de liedjes die Karel voor ons zong. Ieder origineel viel bij zijn gedreven zang en gitaarspel in het niet. 's Morgens wasten we ons bij gebrek aan stromend water buiten in de sneeuw, net als Karel zelf dat ook iedere dag deed. Het werd een bijzonder weekend en dat de foto's van Karel op zijn paard later door de docent werden afgedaan als pure kitsch, veranderde daar niets aan.

In de zomer logeerden we met mijn ouders en zussen in het gastengedeelte van de paardenboerderij. Karel was inmiddels verkast naar een plaats nog dichterbij zijn paarden: een door zeeën van brandnetels omgeven oude schuur direct naast de boerderij. Het enige dat hij er had waren zijn onafscheidelijke slaapzak en gitaar. Zijn vriendinnen, die hem altijd bewonderd hadden om zijn onafhankelijke levensstijl, vonden dit toch wel ver gaan. Het verminderde damesbezoek gaf hem in ieder geval meer tijd voor zijn paarden. 's Morgens kwamen we hem altijd al vroeg tegen bij de boerderij, meestal al lopend bezig met zijn ontbijt – een stuk brood en een rauwe ui in de ene en een grote beker melk in de andere hand. Ook mijn zussen raakten behoorlijk van hem onder de indruk.

Nadat hij zijn studie fotografie had afgerond, meldde hij zich voor zijn vervangende dienst bij de plaatselijke straatvegersploeg. Dat leek hem meteen een interessant onderwerp voor een uitgebreide fotoreportage. Helaas kwam daar niet veel van terecht. Zijn baas, die een niet nader te definiëren strafblad had, en collega's, waarvan sommigen zelfs een moord op hun geweten hadden, lieten niet met zich spotten. Zodra Karel zijn fototoestel tevoorschijn haalde maakten ze hem duidelijk dat ze niet van zijn gespioneer gediend waren. Maar ook zonder begeleidend beeldmateriaal waren zijn verhalen boeiend om aan te horen. Jammergenoeg zijn we Karel na zijn diensttijd uit het oog verloren.

Is Karel behalve een echte bohémien ook een typische Tsjech? Tot op zekere hoogte wel. Hij is een extreem voorbeeld van de hier veel voorkomende natuurmensen die met weinig genoegen nemen en iedere kans aangrijpen om de beschaving ver achter zich te laten. Waar Karel erop uit trekt op zijn paard, verkennen deze mensen de heuvels en bergen op urenlange wandelingen. 's Avonds kiezen ze een plek uit om te slapen, stoken een kampvuurtje en amuseren elkaar door het vertellen van verhalen en het zingen van volksliedjes. Hier geen prikkeldraadomheiningen, kampvuurverboden en meer van dat soort beperkingen. In Tsjechië kun je nog echt bohémien zijn. Ook als je Moraviër bent trouwens, of van Slowaakse afkomst, zoals Karel.

*Bohémien: een kunstminnend iemand die een informeel en ongeregeld bestaan leidt (Van Dale Handwoordenboek Hedendaags Nederlands)

Comments:
Het woord bohémien stamt niet voor niets af van Boheem.
 
Wel jammer dat de vergelijking in het Tsjechisch niet opgaat. Bohémien is wel bohém, maar Bohemer in het Tsjechisch is Čech. M.a.w. in het Tsjechisch maak je geen onderscheid tussen Bohemer (Čech) en Tsjech (Čech). Mocht er een taaldeskundige zijn die me dit kan verklaren, dan houd ik me aanbevolen!

Trouwens, er is hier ook een kerk die de Boheemse broederkerk (českobratrská církev) heet. Omdat bohémien in het Frans vooral zigeuner betekent, noemen ze de kerk daar les freres moraves, omdat les freres bohémiens teveel als een zigeunerkerk zou klinken.
 
In Nederland heb je de Moravische broederschap ook, met - volgens mij - voornamelijk aanhangers van Surinaamse origine. Volgens mij ligt hun eerste kerkje in Kunvald vlak bij de Poolse grens en iets verder van de Moravische.
Ik sprak bij die stamkerk ooit met een katholiek meisje die daar werkte en het maar moeilijk had omdat ze een andere godsdienst aanhing en terwijl binnen de mis gevierd werd mocht zij als een soort Assepoester buiten de vuile klusjes doen...

En nu we het toch over sprookjes hebben: las ik vandaag ook nog dat de Duiste benaming Mähren voor Moravië nauw verwand is aan de Duitse naam voor sprookje!
 
'Duiste' moet natuurlijk Duitse zijn!
 
Dan vrees ik dat mijn verhaal over de freres moraves niet klopt (had het van een Franse dominee gehoord). De église des freres bohemes blijkt toch te bestaan (even gegoogled) en de freres moraves zijn dan waarschijnlijk de hernhutters. Maar goed, freres bohemes roept gezien het verhaal van die dominee wel rare associaties op bij de Fransen. Zo, daar heb ik me weer enigszins uitgepraat....
 
Post a Comment

<< Home

This page is powered by Blogger. Isn't yours?