Tuesday, September 27, 2005

 

Een vriend van Jan Palach

Kasteelbewaarders zijn een volkje apart. Om het leven op een afgelegen middeleeuwse burcht vol te kunnen houden, moet je ook wel een bijzondere pesoonlijkheid zijn. Via mijn vriend Daniel Staněk leerde ik Jiří Čtrnáct kennen, de beheerder van de Moravische burcht Svojanov. Zijn naam betekent “George Veertien”, maar door vrienden wordt de kasteelheer toepasselijk Jiří Čtrnáctý, “George de Veertiende”, genoemd. Zijn hele voorkomen doet vermoeden dat dit geen gewone man is. Zijn baard is zo mogelijk nog woester dan die van de andere kasteelbewaarders die ik heb ontmoet. Daniel nodigde me regelmatig uit om een bezoekje te brengen aan zijn illustere vriend. Het bier vloeide dan rijkelijk en de verhalen kwamen meestal gauw los. Ook de geschiedenis van Jan Palach kreeg in deze tot de verbeelding sprekende omgeving een nieuwe dimensie voor mij.


Jan Palach was een filosofiestudent, die op 16 januari 1969 geschiedenis schreef door zich op het Praagse Wenceslasplein levend in brand te steken. Hij deed dit uit protest tegen de Russische bezetting van Tsjechoslowakije, die in augustus 1968 een eind gemaakt had aan een democratiseringsproces dat door de Sovjets met argusogen was gevolgd. Tijdens deze zogenaamde Praagse Lente was Jan Palach al actief geweest om een vrijer klimaat in zijn land te bewerkstelligen. Na de inval van de Russen zette hij zijn activiteiten onvermoeid voort, zonder zich te laten afschrikken door de inmiddels weer hard optredende staatsveiligheidsdienst. Tegen het einde van1968 kreeg Palach echter steeds meer de indruk dat de Tsjechen in een apathische toestand begonnen te vervallen. Men leek zich bij de nieuwe maatschappelijke omstandigheden te hebben neergelegd. Om het volk wakker te schudden besloot hij een daad te stellen. Die had voor hem persoonlijk fatale gevolgen: drie dagen nadat hij zichzelf in brand had gestoken, overleed hij aan zijn verwondingen. Zijn begrafenis ontaardde in een voor het Oostblok ongebruikelijke massademonstratie met meer dan tienduizend deelnemers.

Ruim vijfentwintig jaar later vertelt Jiří Čtrnáct op Svojanov over zijn aandeel in dit verhaal. Eind 1968 maakte hij deel uit van een groep van twaalf studenten die ontevreden waren over de uitzichtloze situatie van die tijd. Samen smeedden ze een plan om daar verandering te brengen. Eén van hen zou zich in brand steken om de aandacht van de wereld te trekken. Wie van de twaalf dat zou worden, besloten de studenten aan het toeval over te laten. Het lot viel op Jan Palach. Niet alleen in Tsjechoslowakije zelf, maar ook in het Westen zorgde zijn dood voor de nodige opschudding. De communistische leiding echter was niet te vermurwen en weigerde de vrijheidsidealen van de Praagse Lente nieuw leven in te blazen. Men voelde de hete adem van de almachtige Sovjet-Unie in de nek en wilde geen nieuw hard optreden van deze Big Brother riskeren.

Jiří Čtrnáct, teleurgesteld dat de dood van zijn vriend geen enkel direct effect had, vluchtte naar Frankrijk, waar hij aan de slag ging in de theaterwereld. Na de omwenteling keerde hij terug naar zijn vaderland en kwam terecht op Svojanov. Vanaf zijn burcht volgt hij de ontwikkelingen in het nieuwe Tsjechië op de voet. Zijn beroemde vriend Jan Palach is nog steeds een held voor zijn volk, ook al werd het opbouwen van een post- communistische democratie een proces van vaak pijnlijk vallen en moeizaam weer opstaan. Toch blijft Palachs ideaal van vrijheid voor velen de grote winst van de val van het communisme.

Comments: Post a Comment

<< Home

This page is powered by Blogger. Isn't yours?