Wednesday, April 12, 2006

 

Nieuw adres: www.fikejs.cz

Mijn weblog is sinds vandaag bereikbaar op www.fikejs.cz. Zie jullie daar!

Friday, April 07, 2006

 

De enge man

In 1994 was ik regelmatig te vinden in de Brno'se flatwijk Vinohrady. Ik sprak er met bewoners over het thema van mijn afstudeeronderzoek: het leven in een communistische flatwijk. Hoewel ik de steekproefsgewijs gekozen respondenten altijd eerst een brief met nadere uitleg in de bus deed, was men altijd zeer terughoudend als ik langskwam om een concrete afspraak te maken. Toch zeiden weinig mensen echt nee. Mijn Nederlandse begeleider, zelf een fervent buurtonderzoeker, zag groen en geel van jaloezie toen hij mijn responspercentage zag, maar dat terzijde.

Tijdens de eigenlijke gesprekken was het ijs meestal snel gebroken. Een nog ietwat verlegen en niet bepaald perfect Tsjechisch sprekend meisje vertellen over het communisme vond men zichtbaar een aangename bezigheid. Een gezellig gezin met twee kleine kinderen besloot me na het gesprek in te wijden in de Tsjechische cultuur door me mijn eerste Tsjechische film te laten zien. Een andere buurtbewoner, die tijdens zijn werk op Cuba een twintig jaar jongere schone aan de haak geslagen had, vertrouwde me toe dat het leven met zo'n temperamentvolle echtgenote niet altijd even eenvoudig is. En een mevrouw uit protestantse en overtuigd anti-communistische kringen bezorgde me kippenvel door te vertellen hoe haar man in de nadagen van het oude regime was doodgereden door een auto van de Staatsveiligheidsdienst. Soms aangrijpend, soms grappig, bijna altijd interessant, de ontmoetingen waren iedere keer weer verrassend.

Eén van de laatste bezoeken was allesbehalve leuk of interessant. De respondent in kwestie was een alleenstaande man die, toen ik een afspraak kwam maken, alleen gekleed in onderbroek de deur opendeed. Toeval, dacht ik toen. Maar toen ik op de overeengekomen dag langskwam, trof ik hem aan in dezelfde outfit. Niet moeilijk doen, volgens de steekproef móet je hem spreken, gewoon naar binnen gaan, sprak ik mezelf in gedachten vermanend toe. Dom, dom, dom. Ik trad binnen in een slecht verlicht rokershol dat al in tijden niet meer gelucht was. Uit mijn respondent was geen zinnig antwoord te krijgen, die was duidelijk geinteresseerd in andere zaken. Hij nam plaats op dezelfde bank als ik en schoof steeds dichter naar me toe. Zijn lelijke, loenzende ogen keken me veelbetekenend aan. Plichtsgetrouw probeerde ik zo goed en zo kwaad als dat ging mijn vragen af te werken en was opgelucht toen dat eindelijk gedaan was. Tot ik me realiseerde dat het nu wel eens echt vervelend kon gaan worden. Wat als hij me niet laat gaan? Trillend op mijn benen liep ik richting het halletje. Nu zal hij wel toeslaan, dacht ik met de dood voor ogen. Maar het ongelofelijke gebeurde: hij deed, zeer teleurgesteld, dat wel, de deur open en ik kon gaan. Pas in de trolleybus op weg naar huis durfde ik weer rustig adem te halen. Opwindend vak, die sociologie.

Tuesday, April 04, 2006

 

Alleen voor mannen

Ooit ging ik met een vriend naar Olomouc om een dagje op stap te gaan met Petr, die daar in opleiding was voor pastoor. We zouden hem oppikken op het seminarie in het oude centrum van de stad. Daar aangekomen duwde Marek de zware deur van het indrukwekkende gebouw open en liepen we beiden naar binnen. Leuk, zo kom je nog eens ergens, dacht ik nog, maar die blijdschap was maar van korte duur. De portier, die zag dat de zaak volledig uit de hand dreigde te lopen, maakte mij in vriendelijke doch besliste bewoordingen duidelijk dat damesbezoek hier niet gewenst was. Ik mocht wachten in de hal. En daar voelde ik me behoorlijk buitengesloten.

Vrijdag begaf ik me weer op glad ijs, want ook de Fajn bar in Praag is mannenterrein. Gelukkig nemen ze het hier wat minder nauw met de regels en mocht ik gewoon naar binnen. Toegegeven, toen ik er twee weken eerder alleen was en even moest wachten voor Vladimír verscheen, voelde ik me wel wat opgelaten tussen al dat manvolk. Uiteindelijk werd het gewoon een erg gezellige avond. Vrijdag ook. Dit keer was ik met Michal, die duidelijk in de smaak viel bij bepaalde heren. Dat streelde mijn ijdelheid wel, hoewel je er natuurlijk je vraagtekens bij kunt zetten als je man populair is bij de gasten van een gay club. Ik kon er in ieder geval wel om lachen toen een jongen hem net niet onopvallend genoeg met zijn mobiel op de foto zette om hem aan zijn verzameling knappe mannen toe te voegen. Michal zelf had zijn foto-uitrusting ook bij zich, maar dan om de sterren van de travestieshow vast te leggen. Dat ik de enige vrouwelijke verschijning was klopt dus eigenlijk niet helemaal.

Toen we alweer thuis waren ontdekte Vladimír dat hij zijn mobiel in het café had laten liggen. Michal bood aan er nog even heen te rijden en ontdekte bij binnenkomst in de bar dat er inmiddels een heel ander publiek zat. Een kale man in de hoek kwam hem verdacht bekend voor en langzaam drong de waarheid tot hem door. Dit was een man die hij kende van internationale bruiloften. Dit was niet zo maar een gast, dit was een Amerikaanse katholieke pastor. In een gay club. De herkenning was duidelijk wederzijds, want de eerwaarde heer wendde zijn blik snel af om intensief naar het tafeltje voor hem te gaan zitten staren. Ook Michal deed of er niks aan de hand was en ging snel weer naar huis. Dit gaan we dus maar niet aan onze streng katholieke vrienden vertellen, besloten we. Laatst wilden die ons er nog van overtuigen dat homosexualiteit een vrij goed te genezen ziekte is. Als pastoor mag je je volgens hen waarschijnlijk best vertonen in een exclusieve mannengelegenheid, maar dan wel van het soort dat ik in Olomouc niet binnenkwam.

Friday, March 31, 2006

 

Štěpána's erfenis

Mijn vriendin Štěpána vertelde me onlangs dat ze een huis gaat erven. Ik feliciteerde haar hartelijk met dit heuglijke feit, maar ze temperde mijn enthousiasme enigszins door haar toekomstige aanwinst wat nader te beschrijven. Het huisje staat op het erf van haar opa en oma en is al zeventig jaar onbewoond. Laatst was ze er op bezoek en nam wat foto's (met de mobiel, dus de kwaliteit is niet overweldigend) en ja, een fotogeniek pandje is het wel. Toch denkt ze er serieus over na om van de erfenis af te zien. Oordeel zelf maar aan de hand van de foto's. Het interieur van het huis is vergelijkbaar met de staat van het kippenhok. Maar nu half Nederland hier een pension lijkt te willen beginnen, kan ik misschien een Nederlandse koper voor haar regelen, bedenk ik nu. Had ik dat eerste misschien niet moeten vertellen. Nou ja, de prijs zal in ieder geval gegarandeerd laag zijn!





Tuesday, March 28, 2006

 

De wonderstofzuiger

Laatst werd ik gebeld door een vage kennis die dringend hulp nodig had. Het ging om een stofzuiger. Of eigenlijk mocht ze dat niet zeggen, het ging om het Rainbowsysteem. Er was een mannetje bij haar langs geweest om het supersonische apparaat, dat ze vooraf absoluut niet had willen kopen, te demonstreren. Toen ze zag hoeveel stof meneer T. uit het matras van haar zoontje wist te halen, was ze toch overstag gegaan. 2750 euro was dan wel veel geld, maar gezondheid gaat voor alles. En nu kon ze er voor 250 euro aan extraatjes bij krijgen als ze meneer T. doorstuurde naar iemand anders. Ik was niks verplicht en zou er bovendien een gratis messenset voor krijgen. En omdat ik a) geen nee kon zeggen en b) onze messen al aardig bot zijn, dacht ik: toe maar dan. Ik schaamde me wel enigszins toen ik Michal moest opbiechten wie ik nou weer had uitgenodigd, maar hij moest er hard om lachen en zei dat hij zich al tijden irriteerde aan onze botte messen. Op de dag van de demonstratie sprak hij toevallig Robert, die ooit ook als Rainbow-vertegenwoordiger bleek te hebben gewerkt. Robert raadde ons aan om onze armen grondig te soppen.

Dat bleek een goede tip. Na wat inleidende bla bla wreef meneer T. met een zwart doekje over mijn arm om aan te tonen wat daar allemaal voor vuil op zat. Zijn teleurstelling over het nauwelijks vieze doekje was van zijn gezicht af te lezen. Hij herstelde zich echter snel en vertelde dramatisch over het nadeel van klassieke stofzuigers, de vreselijke beestjes die er dankzij ons onhygiënische gestofzuig in onze woning huizen en hoe onfris de lucht hier binnen is doordat we hem niet reinigen met Rainbow. Wat doen we onze kinderen in 's hemelsnaam aan, hadden we ons uiteraard af moeten vragen, maar wij zijn waarschijnlijk niet zulke heel erg goede ouders. Ondertussen hield meneer T. stug vol dat hij ons niks op wilde dringen, hoewel niet direct kopen toch wel erg onvoordelig zou zijn. Zijn gehersenspoel is blijkbaar succesvol, want 80% van zijn klanten koopt. Meestal op afbetaling, want 2750 euro is voor Tsjechen gewoon vreselijk veel geld.

Hoewel de presentatie maar een uur zou duren, ruimde onze praatgrage gast pas na half elf het veld: „Ja, het is ook weer eens wat anders dan een avondje televisie kijken. De meeste mensen vinden het erg gezellig.“ Nou, wij kennen wel betere manieren om de avond door te brengen. Toen we het rijk weer alleen hadden, hebben we nog even op internet gecheckt wat men zoal van het Rainbowsysteem vindt. Behalve een waslijst aan nadelen vonden we ook ontelbare advertenties van mensen die per direct van hun weinig gebruikte exemplaar af wilden. Tsja, dat kom je allemaal niet te weten als je hem meteen koopt. Arme slachtoffers. Waar zij om verlegen zaten was niet een revolutionair schoonmaaksysteem, maar een cursus assertiviteit. En ik? Ik ga vandaag flink veel groente snijden met mijn gloednieuwe messen. De gezondheid van mijn kinderen gaat tenslotte voor alles, net als meneer T. ook al zei.

Thursday, March 23, 2006

 

De klusjesman


Alexander Hlušek, een energiek mannetje van een jaar of 65, is de klusjesman van ons flatgebouw. Alles wat er in en om de flat gebeurt houdt hij nauwlettend in de gaten en voorziet de gebeurtenissen op zijn eigen directe wijze van commentaar. Ikzelf kan nauwelijks een stap buiten de deur doen of ik kom hem tegen en heb het hart niet om zijn uitnodigingen voor een kop koffie in de klusjeskelder af te slaan. Tot grote vreugde van mijn zoontjes, want opa Hlušek heeft niet alleen allerlei apart speelgoed en interessante technische snufjes, maar ook een grote pot vol snoep.

Ook als ik in de zomer met de kinderen bij de zandbak zit, komt hij altijd wel even een praatje maken. Iedere buur die voorbij loopt wordt dan uitgebreid besproken, want Hlušek kent alle ins en outs. Van de Oekraïense, die braadworst verkoopt op het Wenceslasplein en haar dochter in de Oekraïne vreselijk mist. En van het jonge stel dat een kind uit een tehuis in pleegzorg nam, maar het bij nader inzien toch te lastig vond en nu een hond heeft.

Of van buurman Illetško, die Hlušek altijd de reservesleutels van zijn appartement geeft als hij op vakantie gaat, voor het geval er brand uitbreekt of er een andere ramp gebeurt. Afgelopen zomer kwam hij Hlušek hartelijk bedanken en gaf hem een compliment: „Fijn dat u zo'n betrouwbaar man bent. Ik had vloeipapier onder de mat gelegd en ik kan zien dat u onze flat niet in bent geweest.“ „Nou buurman, steek die sleutels de volgende keer maar in uw ….,“ was Hlušek's grove doch oprechte reactie.

Het voorval waar hij me deze week over vertelde was ook bijzonder. Op een avond stapte hij de lift in met een hem onbekende vrouw. Nieuwsgierig als altijd sprak hij haar aan: „U heb ik hier nog niet eerder gezien, mevrouw.“ Wie schetste zijn verbazing toen de lieftallige dame hem met een basstem antwoordde: „Maar meneer Hlušek, we hebben vanmorgen nog samen een radio gerepareerd in de werkplaats!“ Het was de buurman van vijf hoog, die zijn geld verdient met optredens in een travestieshow in de stad. Ja, in en rond onze flat gebeurt werkelijk van alles.

Monday, March 20, 2006

 

Ostalgie & opa's

Ostalgie, de heimwee van veel Oost-Duitsers naar de voormalige DDR, vind ik een prachtig woord. Een term die ook de gevoelens van veel Tsjechen beschrijft. Bijna iedereen denkt weleens met weemoed terug aan de periode van voor de revolutie, toen iedereen nog werk had, levensmiddelen nog goedkoop waren, gezondheidszorg en onderwijs gratis en je nog veilig over straat kon lopen. Vooral veel ouderen, die nu van een mager pensioentje rond moeten komen, stemmen daarom op de communistische partij.

Het is altijd boeiend om de twee opa's van mijn man gade te slaan. Ze kunnen het uitstekend vinden samen, ondanks hun compleet verschillende gevoelens over de post-communistische samenleving. Opa Charvát, protestant en een trouwe kerkganger, is onmetelijk opgelucht dat de onvrijheid van toen eindelijk verleden tijd is. Hij geniet met volle teugen van de open grenzen en neemt op zijn tachtigste nog steeds deel aan niet al te comfortabele busreizen door heel Europa. Wat maakt het uit dat je twee dagen en nachten in een bus moet zitten om in Portugal te komen, ik ga toch niet thuis zitten nu ik eindelijk het land uit mag, luidt zijn devies. Opa Fikejs daarentegen is een trouwe communist, die als partijlid vroeger aanzienlijke voordelen genoot. Hoewel zijn pensioen relatief hoog is, kan hij maar niet wennen aan de stijgende prijzen en de andere verderfelijkheden die de kapitalistische samenleving met zich mee heeft gebracht. Reizen deed hij vroeger, naar de USSR, nu al jaren niet meer.

Laat ik het maar gewoon toegeven, zelf heb ik ook mijn ostalgische buien. Niet dat ik sympathiseer met het communisme, maar mijn eerste jaren in Tsjechië hadden zijn onmiskenbare charme. Het nog eenvoudige leven, de groentekraampjes met alleen een paar beurse appels, wat wortels en een kool, de oude trolleybussen, de (in mijn ogen) bespottelijk lage prijzen, het gebrek aan uiterlijk vertoon. De tijden zijn inmiddels veranderd: alles is te koop, er is veel gemoderniseerd, steden en grote wegen worden vervuild door billboards en anderssoortige reclame-uitingen; luxe auto's, merkkleding en andere statussymbolen zijn sterk in opmars. Vandaar mijn reis naar Roemenië van vijf jaar geleden, op zoek naar wat in Tsjechië al niet meer is, en mijn wens om ooit nog eens naar Albanië te gaan. Voor dat heerlijke terug in de tijd gevoel. Maar natuurlijk geef ik opa Charvát groot gelijk, vrijheid is ondanks alles het hoogste goed. Opa Fikejs valt tegelijkertijd weinig te verwijten. Toen we gisteren bij hem in het ziekenhuis waren, deed het pijn om te zien hoe hij langzaam wegkwijnt. Een communist, maar zo'n goedhartig mens. Niets is ooit zwart-wit.

This page is powered by Blogger. Isn't yours?